دیموكراسی دیجیتال

دیموكراسی دیجیتال 
و نه‌وه‌ی ئۆنلاین

دانا سەعید سۆفی

دیموكراسی وه‌ك مۆدێلێكی سیاسه‌تی نوێنه‌رایه‌تی بێ كه‌موكوڕی نیه. یه‌كێ له‌و كێشه بنه‌ماییه ناسراوانه‌ی كه دیموكراسیه‌تی نوێنه‌رایه‌تی رووبه‌رووی ده‌بێته‌وه، لاوازبوونی كه‌ناڵه‌كانی نوێنه‌رایه‌تییه، یان كاڵبوونه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی نێوان نوێنه‌ران و هاوڵاتیانه، به‌تایبه‌تیش دوای شه‌رعیه‌تی هه‌ڵبژاردن، ئه‌مه له‌كاتێكدا كه دیموكراسیه‌ت به شێوه‌یه‌كی گشتی، دیموكراسیه‌تی نوێنه‌رایه‌تیش به تایبه‌تی، له په‌یوه‌ندی و كارلێكی نێوان هاوڵاتیان و نوێنه‌ران مانا وه‌رده‌گرێ.

فراوانكردنی پانتایی به‌شداریی گشتی له ژیانی گشتی و له پرۆسه‌ی دروستكردنی بڕیاردا وه‌ك رێگه‌چاره‌یه‌ك بینراوه بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر گرفتی دیموكراسیه‌تی نوێنه‌رایه‌تی. له‌م ده‌یه‌ی دواییدا، هه‌ر په‌یوه‌ست به‌م گرفته، باس له چه‌مكێكی وه‌ك دیموكراسی دیجیتال ده‌كرێ وه‌ك رێگه‌چاره‌یه‌كی نوێ بۆ سه‌رده‌مێكی نوێ. كرۆكی باسوخواسی دیموكراسی دیجیتال بریتییه له‌وه‌ی كه ته‌كنه‌لۆجیای نوێ، به‌تایبه‌تیش ته‌كنه‌لۆجیای زانیاری و په‌یوه‌ندی و ئالوگۆڕكردن، گۆڕانكاری گه‌وره‌ی دروستكردووه له ژیانی رۆژانه و شێوازی بیركردنه‌وه‌ی هاوڵاتیان. وه‌رچه‌رخانی گه‌وره له شوێنی كار، گه‌شتوگوزار و بازاڕكردن روویداوه.

هاوشان له‌گه‌ڵ ئه‌م وه‌رچه‌رخانه، له ژیانی سیاسییدا ده‌بینین پارته سیاسییه‌كان تادێ ژماره‌ی ئه‌ندامه‌كانیان كه‌متر ده‌بێ. له‌هه‌مان كاتیشدا متمانه‌ی جه‌ماوه‌ر به داموده‌زگا سیاسییه‌كان كه‌متر بووه. یه‌كێك له هۆكاره‌كان وا لێكده‌درێته‌وه كه داموده‌زگا سیاسییه‌كانی وه‌ك په‌رله‌مان، ئه‌نجومه‌نه هه‌ڵبژێردراوه‌كان، پارته سیاسییه‌كان و حكومه‌ته‌كان نه‌یانتوانیوه خۆیان له‌گه‌ڵ گۆڕانكارییه ته‌كنه‌لۆجییه‌كان و ئامێره دیجیتاله‌كان بگونجێنن. به‌كورتییه‌كه‌ی داموده‌زگا سیاسییه‌كان نه‌یانتوانیوه ته‌كنه‌لۆجیای نوێ بكه‌نه پانتاییه‌ك بۆ په‌یوه‌ندی و ئالوگۆڕی نێوان هاوڵاتیان و نوێنه‌ران.

هه‌ندێ ئه‌زمونی نێوده‌وڵه‌تی نیشانیده‌ده‌ن كه ده‌كرێ داموده‌زگا سیاسییه‌كان به سوودوه‌رگرتن له ته‌كنه‌لۆجیای زانیاری نوێ بۆشایی نێوان هاوڵاتیان و خۆیان كه‌مبكه‌نه‌وه، به به‌شداری پێكردنی هاوڵاتیان له دروستكردنی بڕیاره‌كان، لێره‌شه‌وه متمانه‌ی گشتی دروست بێته‌وه. هه‌روه‌ها ته‌كنه‌لۆجیای نوێ ده‌توانێ ببێته پردێك له‌نێوانی شار و لادێكان و گروپی كۆمه‌ڵایه‌تی نوێ و بكاته به‌شێك له‌پرۆسه‌ی به‌شداریی سیاسی. به‌ڵام ئه‌م ئه‌نجامه پۆزه‌تیڤانه به‌شێوه‌یه‌كی ئۆتۆماتیكی به‌ده‌ست نایه‌ت، به‌ڵكو ده‌بێ به‌رپرسیارێتی نوێنه‌ران و به‌هه‌ندوه‌رگرتنی بۆچوونی هاوڵاتیان به‌شێك بێ له پرۆسه‌ی دیموكراسی دیجیتال.

له هه‌رێمی كوردستان له‌م ده‌یه‌ی دواییدا ته‌كنه‌لۆجیای زانیاری و په‌یوه‌ندیكردن به‌شێوه‌یه‌كی به‌ربڵاو به‌كاردێت، به‌شێوه‌یه‌ك كه ده‌توانین بڵێیین نه‌وه‌یه‌كی نوێیی به‌كاربه‌ری ته‌كنه‌لۆجیای زانیاری له هه‌رێم په‌یدابووه. ئه‌م نه‌وه‌یه له‌ژێر كاریگه‌ری ئه‌په جیاوازه‌كان و مێدیای كۆمه‌ڵایه‌تی دایه، فه‌یسبوك، تویته‌ر و ئینستاگرام ره‌نگرێژی ژیانی رۆژانه‌ی ئه‌م نه‌وه‌یه ده‌كات. ئه‌م نه‌وه‌یه نوێیه كوڕی یان كچی باره‌گا و شانه حیزبییه‌كان نیه، واته به‌شێوه كلاسیكیه‌كه سیاسه‌ت ناكات. به‌شێكی گرنگی پانتایی سیاسه‌تكردنی ئه‌م نه‌وه‌یه ئۆنلاینه یان له دنیای دیجیتاله. هه‌ربۆیه حیزبه‌كان ناتوانن به ئاسانی پێگه‌ی خۆیان له‌ناو نه‌وه‌ی به‌كاربه‌ری دنیای دیجیتال به‌هێز بكه‌ن، به‌تایبه‌تیش ئه‌و حیزبانه‌ی هێشتا ئه‌ندامگیری له‌چوارچێوه‌ی باره‌گا و شانه حیزبییه‌كان مێتودی سه‌ره‌كییانه.

له‌وانه‌یه بلێن ئه‌ی ئه‌م هه‌موو ماڵپه‌ڕه سیاسی و حیزبییه هه‌یه، داموده‌زگاكان ماڵپه‌ڕی تایبه‌ت به‌خۆیان هه‌یه، نوێنه‌ران و به‌رپرسه‌كان لاپه‌ڕه‌و ئه‌كاونتی فه‌یسبوك و تویته‌ر و ئینستاگرامیان هه‌یه. ئایا ئه‌مانه هه‌موویان نابنه هۆی پردی په‌یوه‌ندی دروست له‌گه‌ڵ هاوڵاتیان و ئه‌م نه‌وه‌یه تازه‌یه. له‌راستیدا هه‌موو ماڵپه‌ڕه فه‌رمییه‌كان و لاپه‌ڕه‌ی به‌رپرسه‌كان بریتییه له په‌یوه‌ندییه‌كی یه‌ك ئاڕاسته‌یی. هه‌موو ئه‌زمون و هه‌وڵێكی به‌رپرس و نوێنه‌ره سیاسییه‌كان له هه‌رێمی كوردستان بۆ به‌كارهێنانی ته‌كنه‌لۆجیای دیجیتال گوزارشت له موكه‌به‌ره‌یه‌كی (مێگافۆنێكی) سیاسی ده‌كات، كه ئامانجی ته‌لقین كردنه، نه‌ك سه‌كۆیه‌ك بۆ كارلێك و راوێژی دیموكراسییانه. ئه‌مانه به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نابنه هۆی به‌شداری هاوڵاتیان له دروستكردنی بڕیاردا، نابنه هۆی لانیكه‌می فراوانكردنی به‌شداریی سیاسی. له‌وانه‌یه ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ (نه‌وه‌ی دیجیتال و سیاسه‌توانی ئه‌نه‌لۆگ) گۆزارشت له‌م دۆخه بكات.

هه‌ندێ ئه‌زمونی نێوده‌وڵه‌تی هه‌یه كه ئاماژه‌ن بۆ كاریگه‌ری دیموكراسی دیجیتال، له ماڵپه‌ڕی نێستا ده‌توانین هه‌ندێك له‌و نمونانه ببینین:

١. پایرات پارتی: دووه‌م گه‌وره پارتی ئایسه‌له‌ندییه، هه‌ر سیاسه‌تێكی تازه‌ی ئه‌وپارته ده‌بێ به ماڵپه‌ڕه دیجیتاڵه‌كه‌یاندا تێپه‌ڕێت، دوای هه‌فته‌یه‌ك گفتوگۆ، ئه‌ندامانی حیزبه‌كه به ده‌نگدان پرسه‌كه یه‌كلایی ده‌كه‌نه‌وه.

٢. دیساید مه‌درید: سه‌كۆیه‌كی دیجیتاڵه بۆ به‌شداری گشتی له دروستكردنی بڕیاردا. له‌م سه‌كۆیه‌دا هاوڵاتیان ده‌توانن پێشنیاری پڕۆژه‌بڕیار بكه‌ن، ئه‌گه‌ر یه‌ك له سه‌دای دانیشتوان پاڵپشتی له پڕۆژه‌كه بكه‌ن، ده‌نگدانی له‌سه‌ر ده‌كرێت. دواتر ئه‌نجومه‌نی شاره‌كه مانگێكی له‌به‌رده‌سته‌ بۆ ئاماده‌كردنی راپۆرتی یاسایی و دارایی بۆ ئه‌و پڕۆژانه‌ی كه په‌سه‌ندكراون و راپۆرتێكیش له سه‌كۆیه‌كه‌ بڵاوده‌كرێته‌وه. بێجگه له‌م وه‌زیفه‌یه‌، له دیساید مه‌درید بوار بۆ گفتوگۆو راوێژی دیموكراسیانه‌ش هه‌یه.

٣. ئێڤیدێنس چێك: سه‌كۆیه‌كی دیجیتالی په‌رله‌مانی به‌ریتانیایه، به‌شێك له لیژنه‌كانی داوا له هاوڵاتیان ده‌كه‌ن كه لێكۆڵینه‌وه له‌و به‌ڵگانه بكه‌ن كه ده‌بنه بنه‌مای بڕیاره‌كانی حكومه‌ت، بۆئه‌وه‌ی بزانن كێماسییه‌كان له‌كوێن. له ماڵپه‌ڕه‌كه‌ هاوڵاتیان به‌ئاسانی ده‌توانن موداخه‌له‌ی خۆیان هه‌بێ.

٤. په‌رله‌مێنت ئێت سیتۆین: یان په‌رله‌مان و هاوڵاتیان، ده‌سپێشخه‌رییه‌كی مه‌ده‌نییه‌ له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك نوێنه‌ری په‌رله‌مانی فه‌ره‌نسا كاردهه‌ات بۆ ئه‌وه‌ی هاوڵاتیان ببنه به‌شێك له پرۆسه‌ی ئاماده‌كردنی پڕۆژه‌یاساكان به‌رله‌وه‌ی بنێردرێن بۆ په‌رله‌مان. پرۆسه‌ی راوێژكارییه‌كه به ڤیدیۆیه‌كی نوێنه‌ره‌كه‌ ده‌ستپێده‌كات كه پرسه‌كه ده‌خاته‌روو، دواتر داوا له لایه‌نه په‌یوه‌ندیداره‌كان و هه‌ر ئاره‌زوومه‌ندێك ده‌كرێت كه پێشنیاری خۆیان بخه‌نه‌روو. چه‌ند ئاسانكارێك به‌ڵگه‌و پێشنیاره‌كاان كۆده‌كه‌نه‌وه‌و ئه‌نجامگیرییه‌كه‌ ده‌نێرنه‌وه‌ بۆ هه‌موو لایه‌نه‌كان، بۆ ئه‌وه‌ی دواتر نوێنه‌ره‌كه‌ بریاری خۆی بدات بۆ ناردنی پڕۆژه‌یاساكه.

دیاره ده‌توانین باس له كۆمه‌ڵی نمونه‌ی دیكه‌ی نێوده‌وڵه‌تی بكه‌ین. به‌ڵام له هه‌رێمی كوردستان تا ئێستا هه‌وڵی له‌و بابه‌ته له‌لایه‌ن داموده‌زگا سیاسییه‌كانه‌وه‌ نه‌بووه. تاكه هه‌وڵێك ماڵپه‌ڕی سه‌كۆیه كه بۆ راوێژو گفتوگۆی هاوڵاتیان دروست بووه، به‌ڵام تا ئێستا ئه‌كتیڤ نیه به‌هۆی دۆخی ناله‌باری په‌رله‌مان. دواجار ده‌مه‌وێ بڵێم كه باسكردن له دیموكراسی دیجیتال به‌هیچ شێوه‌یه‌ك به‌مانای به‌دیلی شێوازه‌كانی دیكه‌ی دیموكراسییه‌ت نیه، به‌ڵكو ته‌واوكه‌رو گه‌شه‌پێده‌ره‌. دیموكراسی دیجیتال ده‌توانێ جه‌ماوه‌رێكی زیاتر بخزێنێته ناو پرۆسه‌ی به‌شداریی سیاسی و به‌شداریی گشتییه‌وه، هه‌روه‌ها جیاوازی و دووری نێوان سه‌نته‌ری شارو لادێ په‌راوێزه‌كان كه‌مده‌كاته‌وه. هه‌روه‌ها پانتاییه‌ك دروست ده‌كات بۆ گروپه په‌رواێزخراوه‌كان، به‌تایبه‌تی ژنان، یان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه ئیمكانی بینینی به‌رپرسان و ئاماده‌یی باره‌گا حیزبییه‌كانیان نیه. دواجار بمانه‌وێ و نه‌مانه‌وێ نه‌وه‌یه‌كی گۆشكراو به ته‌كنه‌لۆجیای دیجیتالی نوێ دروست بووه، داموده‌زگاكان و سیاسه‌توانه‌كان بۆ ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندییان له‌گه‌ڵ ئه‌و نه‌وه‌یه‌ نه‌پچڕێ، پێویسته خۆیان له‌گه‌ڵ هه‌لومه‌رجه‌كانی ئه‌و نه‌وه‌ دیجیتاڵییه بگونجێنن.

ماڵپەڕی سەکۆ

سەکۆیەک بۆ هەمووان

سەکۆیەک بۆ بەرپرسیارێتی

 

69 پرسیار

3 وەڵام

9,501 بەکارهێنەر

مەرجەکانی بەشداریکردن لەم سەکۆیە

هەموو کەسێک مافی بەشداریکردنی هەیە لەم سەکۆیە بەمەرجێک کە:

١. خۆی تۆمار بکات لە بژاردەی “چوونە ژوورەوە”

٢. ئەو پرسیارانەی کە ئاڕاستەی پەرلەمانتاران دەکرێ، پێویستە دوور بێ لە ناوزڕاندن و هێرش بۆ سەر کەسایەتی پەرلەمانتاران.

٣. بەهەمان شێوە وەڵامی پەرلەمانتاران پێویستە دوور بێ لە هەڵچوون.

٤. پرسیارەکان، بەهەمان شێوە وەڵامەکانیش، پێویستە بابەتیانە بن، واتە لەچوارچێوەی کاری پەرلەمان و پەرلەمانتاری بن.

٥. هەموو پرسیار و وەڵامێک بە فیلتەری شیاندا تێدەپەڕێت، بۆ ئەوەی خۆمان بەدوور بگرین لە گفتوگۆی بێهودەو، بۆ ئەوەی لە ئامانجەکانی ئەم سەکۆیە لانەدەین.

 

سوپاس بۆ هاوکاری هاوڵاتیان و پەرلەمانتاران بۆ فراوانکردنی ئەم سەکۆیەو پانتایی گفتوگۆی دیموکراسیانە، هەروەها بۆ بەرفراوانکردنی فەزای بەشداری گشتی.

 

 

 

 

 

 

 

...